DIŞ TİCARET

Dış Ticaret

Vesaik Mukabili Ödeme

Vesaik Mukabili Ödeme şeklinde satıcı; malları alıcıya sevk ettikten sonra yükleme belgelerini tahsile gönderilmek üzere bankasına (Gönderi Bankası) ibraz eder. Satıcı yükleme belgeleriyle birlikte, vesaikin hangi şartlarla alıcıya teslim edileceği ve vesaikin hangi bankaya tahsile gönderileceğini içeren bir talimatı da bankasına verir. İhracatçının bankası; vesaikin hangi şartlarla ithalatçıya teslim edileceğini içeren bir talimat ekinde yükleme belgelerini ithalatçının bankasına (Tahsil Bankası) gönderir.

Bankalar alıcı ile satıcı arasında güven unsuru olarak hareket ederlerken, vesaik bedelinin tahsilinin sağlanmasına aracılık ederler. Vadeli satışlarda; alıcının poliçe kabulüne ek olarak poliçe üzerine banka avali de isteniyorsa, bankalar aynı zamanda risk de alırlar.

Vesaik Mukabili Ödeme şekli Peşin Ödeme ve Mal Mukabili Ödeme şekilleriyle karşılaştırıldığında; risklerin dağılımı bakımından daha uzlaşmacı bir yapıya sahiptir.

Peşin Ödeme ve Mal Mukabili ödeme şekillerinde dengeli bir risk dağılımı olmadığı görülürken; Vesaik Mukabili Ödeme şeklinde ihracatçının karşı karşıya kalabileceği en büyük risk olan ödemeyi alamama ve ithalatçının taşıdığı en büyük risk olan ödemesini yaptığı malların yüklenmemesi risklerinin bir nebze olsun bertaraf edildiği görülür.

Vesaik Mukabili Ödeme Şekli'nde Taraflar


 

Vesaikin İthalatçı Firmaya Teslim Edilmesi
Vesaikin hangi şartta ithalatçı firmaya teslim edileceğini ihracatçı firma belirler ve Gönderi Bankası bu şartı vesaik ekinde gönderdiği talimat ile Tahsil Bankası’na bildirir.

Vesaik Mukabili Ödeme şeklinde ithalatçının malları gümrükten çekebilmek için ihtiyaç duyduğu yükleme belgelerini Tahsil Bankası’ndan teslim alabilmesi, başka bir deyişle malın mülkiyetinin kendisine geçebilmesi için iki seçenek vardır. 

Yükleme belgeleri ithalatçı firmaya; Ödeme Karşılığında (D/P) ya da vadeli bir satış söz konusu ise Poliçe Kabulü Karşılığında (D/A) teslim edilir. 

Ödeme Karşılığında Teslim: İhracatçı firma malların yüklemesini gerçekleştirdikten sonra; yükleme belgelerini kendi bankasına teslim ederek, bedelinin ödenmesi karşılığında ithalatçı firmaya teslim edilmek üzere ithalatçının bankasına gönderilmesi talimatını verir. Vesaiki alan ithalatçının bankası; bedeli ödenmeden vesaiki ithalatçı firmaya teslim etmez.

Poliçe Kabulü/Banka Avali Karşılığında Teslim: Vadeli bir satış söz konusu ise; yükleme vesaiki ekinde bir poliçe de olur. Poliçe ithalatçı tarafından kabul edilmeden, vesaik asılları kendisine teslim edilmez. Satıcı alıcı firmaya tam olarak güvenmiyorsa poliçeye bir bankanın garanti vermesini (aval) talep edebilir. Poliçe vadesinde mal bedeli ihracatçı firmaya ödenir.

İhracatçı firma; kabul edilmiş ve/veya banka avali alınmış poliçeyi iskonto ettirme şansına sahip olur. Kabul kredili vesaik mukabili işlemlerde ithalatçı firma poliçeyi kabul edip imzaladığı andan itibaren hukuken yükümlü olur ve ithalatçının ödeme yapmaması durumunda, satış sözleşmesinden ayrı olarak kanuni yollardan mal bedelini tahsil etme olanağı doğar.

İthalatçı firma ise; akreditifli ödeme şeklini kullanmadan ve ihracatçı firmanın ihtiyaç duyduğu güveni kısmen de olsa sağlayarak kolay ve ucuz yolla vadeli ithalat yapma imkanına sahip olur.

Protesto: Poliçenin ödenmemesi durumunda protesto şartıyla tahsile gönderilmesi, alacaklının yasal takibe geçebilmesi için önemli bir unsurdur.

Poliçenin protesto şartı ile tahsile gönderilmesi ile;

  • İbraz olayına tanık sağlanmış ve hukuki sürecin başlangıç aşaması oluşturulmuş olur.
  • Alacaklı; keşideci ve cirantalar üzerinde rücu hakkını elinde bulundurur.
  • Poliçe ibrazının usulüne uygun yapıldığı belgelenir ve anlaşmazlık halinde farklı tezlerin ortaya atılması engellenmiş olunur.

Aval: Bir poliçenin ithalatçı  tarafından vadesinde ödenmemesi riskine karşı bir güvence olmak üzere; ihracatçının bir bankanın ödeme teminatı vermesini istediği durumlarda bankanın poliçe üzerinden verdiği bu teminata aval denir. Poliçe borçlu tarafından ödenmezse, poliçeye aval veren banka poliçe tutarını alacaklı tarafa ödeme yükümlülüğü altındadır. Aval; poliçenin teminat olma niteliğini arttırır/güçlendirir. Bankaların poliçeye aval vermeleri için poliçe borçlusunun kredili müşteri olması gereklidir.

Vesaik Mukabili Ödeme Şeklinde İş Akışı

  • Alıcı ve satıcı vesaik mukabili ödeme şeklinde anlaşırlar.
  • Satıcı; satış sözleşmesine uygun olarak malları hazırlar ve yüklemeyi gerçekleştirilir.
  • Satıcı; sevk ettiği mala ilişkin belgeleri (fatura, taşıma belgesi, dolaşım belgesi, poliçe vs..) talimat ekinde bankasına (Gönderi Bankası) ibraz eder.
  • Satıcıdan vesaiki teslim alan Gönderi Bankası; Römiz Mektubu düzenler ve tahsil talimatıyla birlikte vesaiki Tahsil Bankası’na gönderir.
  • Satıcının bankası tarafından gönderilen vesaiki teslim alan Tahsil Bankası ihbar mektubu düzenler ve alıcıya gönderir. 
  • Alıcı; bankaya gelen vesaiki teslim almak üzere vesaikin geldiği bankaya müracaat eder. Vesaik ödeme karşılığı (D/P) teslim edilecek ise bedelini öder, kabul karşılığı teslim edilecek ise poliçeyi kabul eder ve vesaikleri teslim alarak malları gümrükten çeker.
  • Tahsil Bankası Göneri Bankası'na ödemeyi gerçekleştirir.
  • Vadeli satışlarda poliçe kabulüne ek olarak banka avali de istenmişse; tahsil bankası müşteri tarafından kabul edilen poliçeye aval vermeden yükleme belgelerini ithalatçı firmaya teslim etmez.
  • Tahsil Bankası eğer işleme aracılık etmek istemiyorsa gecikmeden vesaiki gönderen tarafa bilgi verir.
  • Aval veya garanti istenmişse ve banka bunları vermeye hazır değilse mutlaka vesaiki gönderen tarafa gecikmeden bilgi verir. Müşteri tarafından kabul edilen poliçeye avalini vermeden yükleme belgelerini teslim etmesi durumunda da, eğer vadede poliçe ödenmez ise tüm risk kendisine ait olacaktır.

Kullanım Alanları

  • İhracatçı her zaman malın bedelini tahsil ettikten sonra yükleme yapmak ister, ithalatçı her zaman malın mülkiyeti kendisine geçtikten ve/veya mallar kendi ülke gümrüğüne vardıktan sonra ödeme yapmak ister.
  • Vesaik mukabili ödeme şekli; satıcı ve alıcı açısından mal mukabili ve peşin ödeme arasında bir yerde olup, her iki taraf açısından bakıldığında mal mukabili ve peşin ödeme şekline göre daha fazla, akreditife göre daha az güvence sağlar.
  • Akreditifli ödeme şekliyle işlem yapıp yüksek banka masrafları ödemekten kaçan ancak aralarında çok fazla güvene dayalı ilişki olmadığı için peşin ödeme ya  da mal mukabili ödeme şeklini de tercih etmeyen firmalar arasında kullanılır.
  • İhracatçının Mal Mukabili Ödeme şeklini kabul etmeye yakın olduğu, ancak bir parça daha güvenceye gereksinim duyduğu durumlarda vesaik mukabili ödeme şekli tercih edilebilir.

İhracatçı Açısından Avantajları

  • İşlem basit ve maliyeti düşüktür.
  • Mal mukabili ödeme şekliyle karşılaştırıldığında; ödemenin tahsil edilmesi açısından daha güvencelidir.
  • Vadeli bir satış ve poliçe kabulü söz konusu ise; iştira, avans ve kabul kredisi gibi finansman olanakları sağlar.
  • Her hangi bir anlaşmazlık yaşandığında, arada bankalar olduğundan ihracatçı firmalar direk olarak ithalatçı ile muhatap olmak zorunda kalmazlar.
  • İthalatçı ödeme yapana ya da vadeli bir poliçe kabul edene kadar; malın mülkiyeti ihracatçı üzerindedir.

İhracatçı Açısından Riskler

  • Alıcı firma vesaikleri ödeme veya poliçe kabul karşılığı Tahsil Bankası’ndan teslim almayabilir, yani malları reddedebilir.
  • Vesaik, ithalatçı firma tarafından tahsil bankasından teslim alınmaz ve mallar çekilmez ise; ek sigorta, antrepo ve demuraj (gemi bekleme masrafı)  gibi ekstra masrafları ödemek, yeni bir alıcı bulmak veya malı geri getirmek, dolayısıyla navlun bedeli ödemek zorunda kalabilir.
  • Alıcı ödemeyi yapmadan önce mal bedelinde indirim talep edebilir ve satıcı ekstra masraflar ödemek, yeni bir alıcı bulmak veya malı geri getirmek yerine indirim talebini kabul etmek zorunda kalabilir.
  • Alıcının ülkesindeki kambiyo veya gümrük mevzuatındaki beklenmedik bir değişiklik nedeniyle; ithalatçı firma malların gümrük işlemlerini gerçekleştiremeyebilir veya ödeme gecikebilir.

İthalatçı Açısından Avantajları

  • Vesaik bedelini ödediğinde malın mülkiyetine hemen sahip olur.
  • Mallar  kendi ülke gümrüğüne ulaşana kadar ödemeyi bekletebilir.
  • İhracatçı ile Poliçe Kabul Karşılığı anlaşmaya varmışlar ise; akreditiften daha ucuz bir ödeme yöntemiyle, bankada kredi limiti bulundurmaya da gerek kalmaksızın vadeli alım yapma şansına sahip olur.
  • Akreditifli ödeme şekli ile karşılaştırıldığında daha ucuz ve kolaydır.

İthalatçı Açısından Riskler

  • İhracatçı firma izin vermediği sürece malları gümrükte inceleme hakkına sahip olmaz.
  • Mallar istediği kalitede veya miktarda çıkmayabilir.

Gönderi Bankası’nın Sorumlulukları

  • Vesaik mukabili işlemlerde Gönderi Bankası'nın sorumluluğu ihracatçının talimatına birebir uygun olarak belgeleri tahsil bankasına göndermektir.
  • Yeterli özenin gösterilmemesi ve ihracatçı firmanın talimatına uyulmaması gibi durumlarda bankayı ciddi ölçüde taahhüt altına sokacak şartlar ortaya çıkabilir.
  • İhracatçı firma talimatında vesaikin ithalatçı firmaya hangi şartla teslim edilmesini istiyorsa; Gönderi Bankası, Tahsil Bankası’na bu talimatı açık bir şekilde vermelidir.
  • Gönderi Bankası; Römiz Mektubu’nda işlemin URC 522’ye tabi olduğu mutlaka belirtmelidir.

Tahsil Bankası’nın Sorumlulukları

  • Tahsil vesaiki ekinde gelen herhangi bir poliçeye aval veya garanti vermedikleri sürece ödeme taahhüdüne girmezler, ancak gönderi bankasının vesaik teslim talimatlarını yerine getirirken makul özeni göstermek zorundadırlar.
  • Vesaik asıllarının ithalatçı firmaya teslimi sırasında yeterli özenin gösterilmemesi ve Gönderi Bankası’nın talimatına uyulmaması gibi durumlarda bankayı ciddi ölçüde taahhüt altına sokacak şartlar ortaya çıkabilir.
  • Gönderi Bankası tarafından URC 522’ye tabi olarak gönderilmemiş vesaiki işleme almamalıdır.
  • Vesaik tahsil için kendisine ulaştığında; ithalatçı firmayı vakit kaybetmeden haberdar etmelidir.
  • Vesaik bedelini tahsil etmeden ve/veya poliçe alıcı tarafından kabul edilmeden vesaik asıllarını ithalatçı firmaya teslim etmemelidir.
  • Satıcı firmanın onayı olmadan, kısmi ödeme karşılığında vesaiki ithalatçı firmaya teslim etmemelidir.
  • Yükleme belgelerini kendisine gönderen  taraf/banka dışındaki hiçbir taraf/bankanın talimatını dikkate almamalıdır.
  • Gönderi Bankası tarafından Römiz Mektubu üzerinde dökümü yapılan vesaikin gerçekten gelip gelmediğini kontrol etmeli ve eksiklik var ise Gönderi Bankası’nı bilgilendirmelidir.
  • Ödenmeme ve/veya poliçenin kabul edilmemesi durumunda Gönderi Bankasını vakit kaybetmeden bilgilendirmelidir.

Uluslararası Kurallar 

  • Uluslararası uygulamada vesaik mukabili işlemler; ICC tarafından yayınlanan URC 522 sayılı broşürdeki kurallar kapsamında işleme alınır.
  • Herhangi bir anlaşmazlık durumunda sorunun uluslararası platformda çözülebilmesi için dayanılması gereken belge URC 522 sayılı broşür ve alıcı ve satıcı arasında imzalanan satış sözleşmesi olacaktır. 

URC 522 Kapsamında Vesaik Mukabili Ödeme

Vesaikin ithalatçı firmaya teslim edilmesi aslında ne anlama gelir?
Vesaikin ithalatçı firmaya teslim edilmesi bir nevi malın mülkiyetinin de ihracatçı firmadan ithalatçı firmaya geçmesi demektir.

Mal Mukabili Ödeme ve Vesaik Mukabili Ödeme şekilleri karşılaştırıldığında güvence bakımından temel fark nedir?
Mal Mukabili Ödeme şeklinde ithalatçı firma malın mülkiyetine yani yükleme belgelerine; ödemeyi gerçekleştirmeden ya da poliçe kabulünde bulunmadan önce sahip olur. Malın mülkiyeti kendisine geçtikten sonra ihracatçı ile mutabık kaldıkları bir tarihte ödeme yapar, bu da ihracatçı açısından beraberinde ödenmeme riskini getirir.

Vesaik Mukabili Ödeme şeklinde ise; ithalatçı firma ödemeyi gerçekleştirmeden veya poliçe kabulünde bulunmadan yükleme belgelerine yani malın mülkiyetine sahip olamaz. 

Vesaikin ithalatçı tarafından kabul edilmesinin bir garantisi var mıdır?
İthalatçı firma; Tahsil Bankası tarafından kendisine ihbar edilen vesaiki teslim almak, karşılığını ödemek veya poliçeyi kabul etmek zorunda değildir.

İthalatçı firma vesaiki teslim almadığında Tahsil Bankası’nın ödeme yükümlülüğü var mıdır?
Tahsil Bankası’nın Gönderi Bankası’nın talimatlarını yerine getirmek ve vesaiki ihbar etmek dışında bir sorumluluğu yoktur. Genelde vesaik ödenmediğinde, tahsil bankası makul bir süre bekledikten sonra vesaiki Gönderi Bankası’na iade edebilir.

İthalatçı ve Tahsil Bankası ödemeyi gerçekleştirmediğinde Gönderi Bankası’nın ödeme yükümlülüğü var mıdır?
Gönderi Bankası’nın vesaiki ihracatçının verdiği talimatlar doğrultusunda Tahsil Bankası’na göndermek dışında bir sorumluluğu yoktur.

Tahsil Bankası ne zaman ödeme yükümlülüğüne girer?
Eğer bir poliçe kabulü söz konusu ise ve Tahsil Bankası ithalatçının kabul ettiği poliçeye aval vermiş ise ödeme yükümlülüğüne girer. Poliçe ithalatçı firma tarafından vadesinde ödenmediğinde Tahsil Bankası poliçe karşılığını ödemekle yükümlüdür.

İhracatçı firma vesaiki Gönderi Bankası’na tahsile gönderilmek üzere ibraz etmeden önce nelere dikkat etmelidir?
İhracatçı firma yükleme belgelerini ithalatçının bankasına (Tahsil Bankası) gönderilmek üzere bankasına teslim etmeden önce aşağıdaki konulara dikkat etmeli ve gereken azami özeni göstermelidir.

  • İthalatçı firma tarafından talep edilen veya sözleşme şartlarında istenen tüm belgelerin düzenlenip düzenlenmediği
  • Düzenlenen belgelerin ithalatçı ülkenin kambiyo ve gümrük mevzuatının gerekliliklerine uygun olup olmadığı
  • Ciro edilmesi gereken bir belge var ise ciro edilip edilmediği

İthalatçı firmanın malları gümrükten çekebilmesi için gerekli olan belgelerde eksiklikler veya hatalar olması durumunda; vesaikin ithalatçı firmadan kabul edilmesi ve dolayısıyla ödemenin gerçekleşmesi gecikebilir, beklenmedik masraflar çıkabilir ve zaman kaybı yaşanır.

Malın mülkiyetinin ödeme yapılmadan veya poliçe kabulünde bulunmadan önce ithalatçı firmaya geçmesini önlemek için nelere dikkat edilmelidir?
İhracatçı firma; ithalatçı firmanın malları gümrükten çekebilmek için gerek duyacağı tüm belgeleri bankası aracılığıyla tahsile göndermelidir. Örneğin deniz yoluyla yapılan bir yüklemede, yükleme belgelerinin bir kısmı banka aracılığıyla tahsile gönderilirken; bir set orijinal belgenin doğrudan ithalatçı firmaya gönderilmesi, eğer yükleme belgesi aynı zamanda ithalatçı firma emrine düzenlenmiş ise; ithalatçının art niyetli olması durumunda malları ödeme yapmaksızın gümrükten çekmesine yeterli olabilecektir.

Bu nedenle ihracatçı firmalar, Vesaik Mukabili Ödeme şeklinde karar kıldıklarında; yükleme belgelerinin tamamını tahsile gönderilmek üzere bankasına teslim etmelidir, ithalatçı firmaya doğrudan belge göndermemelidir.

Taşıma şeklinin gerektirdiği yükleme belgesinin niteliğinin; malların mülkiyetinin ithalatçı firmaya geçmesinde etkili olduğu unutulmamalıdır. Deniz yolu taşımalarında düzenlenen konşimento malların mülkiyetini de temsil ettiğinden, tüm set vesaik banka aracılığıyla tahsile gönderildiğinde ithalatçının ödemeyi gerçekleştirmeden ve vesaiki bankadan teslim almadan, başka yollarla malları gümrükten çekmesi mümkün olmaz ancak örneğin bir karayolu yüklemesinde bir set vesaikin mallarla birlikte gönderilmesi veya doğrudan ithalatçı firmaya gönderilmesi durumunda, banka kanalıyla ayrıca bir set vesait tahsile gönderilse bile mallar gümrükten ödeme yapılmaksızın çekilebilir.

İhracatçı firma Vesaik Mukabili Ödeme Şekli’nin taşıdığı riskleri azaltmak için nelere dikkat etmelidir?
İhracatçı firma Vesaik Mukabili Ödeme şeklini kabul ederken aşağıdaki hususları göz önünde bulundurmalıdır:

  • İthalatçı firmanın kredibilitesi ve güvenilirliği
  • İthalatçının ülkesindeki geçmiş tecrübeleri
  • Doğru teslim şekli
  • İthalatçının vesaiki ve malları kabul etmemesi durumunda, malları kendi ülkesine geri getirmesine gerek kalmadan aynı pazarda başka alıcı bulup bulamayacağı
  • İthalatçının yükleme belgelerine ihtiyaç duymadan malları gümrükten çekip çekemeyeceği
  • İthalatçının ülkesindeki gümrük ve kambiyo mevzuatı gereğince, malların gümrükten çekilebilmesi için gerekli belgelerin neler olduğunun önceden öğrenilmesi

Teslim şekli ne olursa olsun; malların ithalatçı tarafından kabul edilmeme riski olduğundan ve ödeme gerçekleşene kadar tüm risk ve sorumluluk ihracatçı üzerinde olduğundan malların sigortalattırılması

yukarı çık