AKREDİTİF

Akreditif

Akreditif (Letter of Credit) Nedir?

Dış ticarette kullanılan ve klasik ödeme yöntemleri olan

  • Peşin Ödeme
  • Mal Mukabili Ödeme
  • Vesaik Mukabili Ödeme

şekilleri bazı durumlarda hem ithalatçının hem de ihracatçının o andaki mali durumu için uygun olmayabilir.

Dünyada yüzyıllar içerisinde dış ticaret hacminin artması sonucu dış ticaretin finansmanı konusunda da yeni ürünler oluşturulmuş ve mevcut hizmetlerin geliştirilmesine yönelik faaliyetlerde bulunulmuştur.

Bu alanda kullanılan en yaygın ve güvenilir finansal araçlardan birisi akreditif olup, uygulaması oldukça eski yıllara dayanan bu ödeme şekli, zamanla ortaya çıkan ihtiyaçlar doğrultusunda yeni tekniklerle geliştirilmiştir.

Elbette günümüzdeki kullanım şekliyle bire bir aynı olmasa da; 18. yüzyılın başlarından bu yana uluslararası ticarette güvenilir bir ödeme yöntemi olarak kullanıldığı bilinen akreditifler için zaman içerisinde bir örnek kurallar oluşturulmaya çalışılmıştır. Ancak bu kurallar uluslararası platformda yeknesak olarak kullanılmaktan ziyade; birbirleriyle sıkı ticari ilişki içerisinde bulunan birkaç ülkenin kendi aralarında oluşturdukları ve birbirleriyle gerçekleştirdikleri işlemlerde geçerliliği olan kurallar olmaktan öteye geçememiştir.

Ancak Milletlerarası Ticaret Odası’nın (ICC-International Chamber of Commerce) ilk temellerini 1927 yılında ‘’Draft Uniform Regulations on Export Commercial Credits’’ ismiyle attığı, 1929 yılında ‘’Uniform Regulations for Commercial Documentary Credits 1929 Draft’’ ile geliştirmeye başladığı ve 1933 yılında ‘’Uniform Customs and Practice for Commercial Documentary Credits’’ ismiyle yayınladığı 82 no’lu broşür; günümüzde akreditifin anayasası olarak bilinen UCP 600 (Uniform Customs and Practice for Documentary Credits2007 Revision) sayılı broşürün de temelini oluşturmuştur.

Akreditif zaman zaman modası geçmiş ve eski bir ödeme şekli olarak düşünülse de; dış ticaret dünyasında daha uzun yıllar boyunca popülaritesini koruyacak gibi görünüyor. Bunun nedeni ise; hem ödeme alternatifleri hem risk kontrolü hem de finansman anlamında, ithalatçının ve ihracatçının ihtiyaçlarına aynı anda karşılık verebilecek alternatif ve aynı zamanda bu derece yaygın kullanımı olan bir ödeme şeklinin henüz olmamasıdır. Belki de BPO (Bank Payment Obligations) - Banka Ödeme Yükümlülüğü önümüzdeki yıllarda Akreditifin taraflara sağladığı güvence ile Mal Mukabili Ödeme Şekli'nin hız ve kolaylığını birleştiren yeni bir ödeme şekli olarak; ödeme yöntemleri arasında yeni bir dönem açacak ancak henüz çok yaygın bir kullanımı yok.

Akreditif Nedir?
Akreditifin mantığını anlamak için; öncelikle akreditifli ödeme şekline neden ihtiyaç duyulduğunu sormak da fayda vardır.

İki taraf düşünelim. Bir tarafta mal diğer tarafta para var ve bu taraflar bir iş ilişkisine girmek istiyorlar. Mal ve para el değiştirecek ancak bu değişim her iki taraf için de güvenli bir şekilde gerçekleşmeli. Peki nasıl? Dış ticarette kullanılan diğer ödeme yöntemlerini de göz önünde bulundurduğumuzda; bu sorunun cevabı akreditif olacaktır.

Akreditifin tanımına geçmeden önce, ileride tüm taraflar daha detaylı bir şekilde ele alınacak olmasına rağmen; akreditifli işlemlerde yer alan taraflardan bazılarını kısaca gözden geçirmekte fayda vardır.

Aşağıdaki tabloda akreditifli işlemlerde önemli rol oynayan taraflardan dördü çok özet bir şekilde ele alınmıştır.

Akreditif çok temel ve geniş anlamda; alıcı ve satıcı arasında belirlenen şartlara göre, alıcının bankasının satıcıya karşı kesin ödeme taahhüdünü içeren bir anlaşma olarak tanımlanabilir.Akreditif; ithalatçıyı ödeme yaptığı halde malların yüklenmemesi, ihracatçıyı da malları yüklediği halde ödemesini alamaması riskine karşı güvence altına alan en sağlam dış ticaret ödeme şekillerindedir.

Bu tanımı biraz daha açarsak;

‘’akreditif şartlarında istenen belgelerin, akreditif şartlarında belirlenen süreler içerisinde ihracatçı firma (Lehtar) tarafından akreditifi açan bankaya (Amir Banka) ibrazı durumunda, akreditifi açan bankanın ihracatçı firmaya karşı geri dönülemez ve kesin ödeme taahhüdünü içeren bir anlaşmadır’’ 

diyebiliriz akreditif için.

UCP 600’ün 2. maddesine göre ise akreditif;

‘’adı veya tanımlaması ne olursa olsun, amir bankanın (akreditifi açan banka) uygun ibrazı karşılayacağına ilişkin kesin yükümlülüğünü oluşturan geri dönülemez nitelikte herhangi bir düzenlemedir’’

şeklinde tanımlanır.

UCP 600’de yer alan bu tanımda 3 önemli nokta vardır.

  • Ödeme Yükümlülüğünün Geri Dönülemez Olması
  • Kesin Ödeme Yükümlülüğü
  • Uygun İbraz 

Ödeme Yükümlülüğünün Geri Dönülemez Olması: UCP 600 kapsamında akreditif bir kez açıldıktan sonra; Amir Banka, Lehtar ve var ise Teyit Bankası’nın onayı olmadan akreditif iptal edilemez veya şartları değiştirilemez.

Burada önemli olan nokta amirin yani ithalatçı firmanın akreditifin açılışı için talimat veren taraf olmasına rağmen; akreditif bir kez açıldıktan sonra malları almaktan vazgeçmek, siparişi iptal etmek ya da sipariş tutarını düşürmek gibi bir hakka tek başına sahip olmamasıdır.

Kesin Ödeme Yükümlülüğü: Lehtar yani ihracatçı firma tarafından uygun ibraz bir kez yapıldıktan sonra Amir Banka ve var ise Teyit Bankası için kesin ödeme yükümlülüğü doğar.

Burada önemli olan nokta; ihracatçı firma yüklemeyi gerçekleştirip akreditif şartlarına uygun belgeleri  Amir Banka ve var ise Teyit Bankası’na ibraz ettiğinde, ithalatçı firma ödeme yapmak istemese ya da ödemeyi geciktirmek istese dahi, ithalatçı firmadan bağımsız olarak Amir Banka’nın ve var ise Teyit Bankası’nın kesin bir şekilde ihracatçı firmaya ödeme yapmakla yükümlü olmasıdır.

Uygun İbraz: Amir Banka ve var ise Teyit Bankası’nın kesin ödeme yükümlülüğü için ön koşul, ihracatçı tarafından uygun ibrazın yapılmasıdır. Uygun İbraz; akreditif şartlarında ibrazı istenen belgelerin, akreditif şartlarına, UCP 600 kurallarına ve uluslararası bankacılık standartlarına uygun olarak ve akreditif şartlarında istenen süreler içerisinde Amir Banka veya Teyit Bankası’na sunulmasıdır.

Burada önemli olan nokta; belgelerin eksiksiz ve istenen sayıda olması, şekil şartı bakımından belge özelinde UCP 600’de açıklanan özelliklere sahip olması ve belgelerin kendi içerisinde çelişkili olmamasıdır. 

Uygun ibraz ile ilgili bir diğer önemli husus ise, ibrazın akreditif vadesi ve akreditifte belirtilen süreler içerisinde gerçekleştirilmesi ve yüklemenin akreditifte belirtilen en son yükleme tarihine kadar yapılmış olmasıdır.

UCP 600’e göre bir akreditif;

Dayandırılabileceği satış sözleşmesinden veya diğer bir sözleşmeden ayrı bir işlemdir. Akreditifte her ne şekilde olursa olsun bir sözleşmeye değinilmiş olsa bile, bankalar böyle bir sözleşmeyle ilgilenmezler ve onunla bağlı değillerdir.

Bankalar belgelerin ilişkili olabileceği malları, hizmetleri veya yapılan işleri değil, belgeleri göz önünde bulundurarak (belgeler üzerinden) işlem yaparlar.

Yine UCP 600’e göre;
Görevi çerçevesinde hareket eden bir görevli banka, varsa bir teyit bankası ve amir banka, belgelerin dış görünüşleri itibariyle uygun bir ibrazı oluşturup oluşturmadığını belirlemek için sadece belgeleri esas alarak ibrazı incelemelidir. 

Yukarıda bahsedilen özellikler de göz önünde bulundurulduğunda; akreditiflerin sadece bir ödeme yöntemi olmakla kalmayıp daha fazla amaca hizmet ettiğini söyleyebiliriz.

Akreditiflerin dış ticaret dünyasında hangi amaçlara hizmet ettiğini ve fonksiyonlarını 3 ana başlık altında toplayabiliriz:

Ödeme Aracı: Akreditiflerin en temel fonksiyonu, araya bankaların güvencesini de alarak ithalatçı ve ihracatçı arasında para akışını güvenli bir şekilde sağlamasıdır.

Garanti Özelliği: Akreditifli ödeme şekli ile ihracatçının ödemesi; uygun ibrazın yapılması kaydıyla banka garantisi altındadır. İthalatçı firma da akreditif şartları yerine getirilmediği sürece, ödeme yapma yükümlülüğünde olmadığını bilir.

Finansman Aracı: İhracatçı için akreditif bankacılık sisteminde bir teminat olarak kullanılabilir. İhracatçı firmalar akreditiften doğan/doğacak alacağını temlik etmek suretiyle akreditif karşılığında kredi kullanabilir veya vadeli bir akreditifi iskonto ettirmek suretiyle kendisine finansman olanağı sağlar.

 

 

yukarı çık